ÇSED / ESIA Nedir?

ÇSED; İngilizce adıyla Environmental and Social Impact Assessment (ESIA), bir projenin çevresel ve sosyal etkilerinin proje yaşam döngüsü boyunca sistematik biçimde değerlendirilmesini amaçlar.

Çalışma yalnızca mevcut etkilerin tespit edilmesine odaklanmaz. Projenin tasarım, inşaat, işletme ve gerektiğinde kapatma aşamalarında ortaya çıkabilecek riskleri öngörerek etkilerin mümkün olduğunca erken aşamada yönetilmesini sağlar.

ÇED ile ÇSED Arasındaki Fark Nedir?

ÇED, ulusal mevzuat kapsamında yürütülen çevresel etki değerlendirmesi sürecidir. ÇSED / ESIA ise özellikle uluslararası finansmanlı veya uluslararası çevresel ve sosyal standartlara tabi projelerde çevresel konulara ek olarak sosyal riskleri de daha kapsamlı biçimde ele alır.

ÇSED kapsamında işgücü ve çalışma koşulları, toplum sağlığı ve güvenliği, arazi edinimi, geçim kaynakları, paydaş katılımı, hassas gruplar ve biyoçeşitlilik gibi konular da değerlendirmeye dahil edilebilir.

Ulusal süreç hakkında ayrıntılı bilgi için Çevresel Etki Değerlendirmesi – ÇED hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

ÇSED Hangi Projelerde Gerekli Olabilir?

ÇSED özellikle uluslararası finans kuruluşları, kalkınma bankaları veya yatırımcılar tarafından finanse edilen projelerde gündeme gelebilir. Ancak ihtiyaç yalnızca finansman kaynağına bağlı değildir; projenin büyüklüğü, konumu ve oluşturabileceği çevresel ve sosyal riskler de değerlendirilir.

ÇSED çalışmalarının sık karşılaşıldığı proje alanları arasında;

• Enerji yatırımları,
• Madencilik projeleri,
• Sanayi ve üretim tesisleri,
• Ulaşım ve altyapı yatırımları,
• Su ve atıksu projeleri,
• Kentsel gelişim ve inşaat projeleri,
• Büyük ölçekli arazi kullanımı gerektiren yatırımlar

yer alabilir.

ÇSED Çalışmasında Hangi Konular Değerlendirilir?

Değerlendirmenin kapsamı projenin özelliklerine göre belirlenir. Genel olarak çevresel ve sosyal başlangıç koşulları ortaya konur, proje kaynaklı etkiler analiz edilir ve gerekli yönetim önlemleri geliştirilir.

Çalışma kapsamında aşağıdaki konu başlıkları ele alınabilir:

• Hava kalitesi, gürültü, su ve atıksu etkileri,
• Atık ve kaynak yönetimi,
• Biyoçeşitlilik ve ekosistem hizmetleri,
• İşgücü ve çalışma koşulları,
• İş sağlığı ve güvenliği,
• Toplum sağlığı, güvenliği ve emniyeti,
• Arazi edinimi ve geçim kaynakları,
• Sosyal ve ekonomik etkiler,
• Hassas gruplar,
• Kültürel miras,
• Paydaş katılımı ve şikâyet mekanizmaları.

Uluslararası Standartlara Uyum

Uluslararası finansmanlı projelerde ÇSED çalışmaları çoğunlukla ilgili finans kuruluşunun çevresel ve sosyal gereklilikleri dikkate alınarak hazırlanır.

Bu kapsamda IFC Performans Standartları, Dünya Bankası çevresel ve sosyal standartları ve finans kuruluşlarının kendi çevresel ve sosyal politikaları proje gerekliliklerine göre değerlendirilebilir.

IFC Performans Standartları çevresel ve sosyal risklerin belirlenmesi ve yönetilmesinden çalışma koşullarına, kaynak verimliliğinden toplum sağlığına, arazi ediniminden biyoçeşitliliğe kadar geniş bir çerçeve sunar.

ÇSED Süreci Nasıl İlerler?

1. Tarama ve Kapsam Belirleme

Projenin özellikleri, yer seçimi ve potansiyel etkileri değerlendirilerek çalışmanın kapsamı ve öncelikli çevresel ve sosyal konular belirlenir.

2. Mevcut Durum Çalışmaları

Proje alanındaki çevresel ve sosyal başlangıç koşullarının anlaşılması için gerekli saha araştırmaları, veri toplama çalışmaları ve paydaş analizleri yürütülür.

3. Etki ve Risk Değerlendirmesi

Projenin inşaat ve işletme aşamalarında ortaya çıkabilecek olumlu ve olumsuz etkiler belirlenir; etkilerin büyüklüğü, süresi ve önemi değerlendirilir.

4. Etki Azaltma Önlemleri

Belirlenen risk ve etkiler için önleme, azaltma, iyileştirme veya gerektiğinde telafi mekanizmaları geliştirilir.

5. Yönetim ve İzleme

Belirlenen önlemlerin sahada uygulanabilmesi için sorumluluklar, performans göstergeleri ve izleme yöntemleri tanımlanır.

ÇSED ve Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı

ÇSED çalışmasında belirlenen etkilerin yönetilebilmesi için uygulanabilir planların oluşturulması gerekir. Bu noktada Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı (ÇSYP / ESMP), değerlendirme sonuçlarını saha uygulamalarına dönüştüren temel araçlardan biridir.

ÇSYP içerisinde alınacak önlemler, sorumluluklar, izleme kriterleri, raporlama yapısı ve proje aşamalarına göre uygulanacak yönetim prosedürleri tanımlanabilir.

Detaylı bilgi için Çevresel ve Sosyal Yönetim Planları – ÇSYP / ESMP hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Paydaş Katılımı Neden Önemlidir?

ÇSED yalnızca teknik uzmanların masa başında hazırladığı bir rapor değildir. Projeden etkilenen veya projeyle ilgisi bulunan paydaşların görüşlerinin anlaşılması, önemli sosyal risklerin erken aşamada belirlenmesine yardımcı olur.

Paydaşların belirlenmesi, bilgilendirme ve istişare süreçleri, geri bildirimlerin değerlendirilmesi ve uygun şikâyet mekanizmalarının oluşturulması ÇSED sürecinin önemli parçaları arasında yer alabilir.

Bu alanda daha kapsamlı çalışma için Sosyal Etki ve Paydaş Katılımı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Arazi Edinimi ve Geçim Kaynakları

Büyük ölçekli projelerde arazi edinimi; fiziksel yer değiştirme, ekonomik yerinden edilme veya geçim kaynaklarının etkilenmesi gibi sosyal sonuçlar doğurabilir.

Bu etkilerin söz konusu olduğu projelerde hak sahipliği, tazminat, hassas gruplar ve geçim kaynaklarının yeniden tesisi gibi konuların ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

İlgili çalışmalar için Arazi Edinimi, Yeniden Yerleşim ve Geçim Kaynakları hizmetimize geçebilirsiniz.

ÇSED Sonrasında İzleme Neden Gereklidir?

ÇSED raporunun tamamlanması çevresel ve sosyal yönetim sürecinin sona erdiği anlamına gelmez. Raporda ve yönetim planlarında belirlenen önlemlerin sahada uygulanıp uygulanmadığının izlenmesi gerekir.

Projenin yapım ve işletme aşamalarında saha denetimleri, performans göstergeleri ve düzeltici faaliyetler aracılığıyla çevresel ve sosyal performans düzenli biçimde takip edilebilir.

Bu aşama için Çevresel ve Sosyal İzleme ve Denetim hizmetimizle bağlantılı bir çalışma modeli oluşturulabilir.

ÇSED Danışmanlığında Yaklaşımımız

Her proje için aynı kapsamın uygulanması doğru değildir. Çalışmanın derinliği; projenin ölçeği, konumu, çevresel ve sosyal riskleri ile finansman gerekliliklerine göre belirlenmelidir.

Amacımız yalnızca kapsamlı bir rapor oluşturmak değil; projenin tasarımından işletme aşamasına kadar uygulanabilecek, izlenebilir ve gerçek saha koşullarıyla uyumlu çevresel ve sosyal yönetim sistemi geliştirilmesine destek olmaktır.