Biyoçeşitlilik Nedir?

Biyoçeşitlilik; canlı organizmalar arasındaki çeşitliliği, türler içindeki genetik farklılıkları, farklı türleri ve bu türlerin içinde bulunduğu ekosistemleri kapsayan geniş bir kavramdır.

Bir proje açısından biyoçeşitlilik değerlendirmesi yalnızca proje sahasında hangi bitki ve hayvan türlerinin bulunduğunu belirlemekten ibaret değildir. Habitatların özellikleri, türlerin yaşam alanları, göç yolları, üreme alanları, koruma statüleri ve projenin bu unsurlar üzerindeki doğrudan veya dolaylı etkileri birlikte ele alınmalıdır.

Ekosistem Hizmetleri Nedir?

Ekosistem hizmetleri, insanların ve işletmelerin doğal sistemlerden elde ettiği faydaları ifade eder.

Bunlar proje alanının özelliklerine göre;

• Su ve gıda gibi doğal kaynakların sağlanması,
• Su kalitesinin ve doğal drenajın düzenlenmesi,
• Toprak oluşumu ve verimliliğinin desteklenmesi,
• Karbon depolama ve iklim düzenleme işlevleri,
• Erozyon ve doğal afet risklerinin azaltılması,
• Rekreasyonel, kültürel veya peyzaj değerlerinin korunması

gibi farklı faydaları kapsayabilir.

Bazı projelerde çevrede yaşayan toplulukların geçim kaynakları da doğrudan belirli ekosistem hizmetlerine bağlı olabilir. Bu nedenle biyoçeşitlilik ve sosyal etkilerin gerektiğinde birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Biyoçeşitlilik Çalışmaları Hangi Projelerde Önemlidir?

Biyoçeşitlilik değerlendirmesinin kapsamı projenin lokasyonuna, büyüklüğüne, arazi kullanımına ve çevresindeki ekolojik hassasiyetlere göre değişir.

Özellikle;

• Enerji üretim ve iletim projeleri,
• Rüzgâr ve güneş enerjisi yatırımları,
• Madencilik projeleri,
• Karayolu, demiryolu ve diğer ulaşım projeleri,
• Baraj ve su yapıları,
• Sanayi tesisleri,
• Büyük ölçekli altyapı yatırımları,
• Doğal veya hassas alanlara yakın projeler

için kapsamlı biyoçeşitlilik değerlendirmeleri gerekebilir.

Biyoçeşitlilik Çalışmasının Kapsamı Nasıl Belirlenir?

Her proje için aynı saha çalışmasının veya aynı tür listesinin kullanılması doğru değildir. Öncelikle projenin konumu ve etki alanı değerlendirilerek mevcut çevresel bilgiler incelenir.

Çalışma kapsamında;

• Mevcut literatür ve veri kaynaklarının incelenmesi,
• Korunan ve hassas alanların değerlendirilmesi,
• Habitatların belirlenmesi ve sınıflandırılması,
• Flora ve fauna çalışmalarının planlanması,
• Koruma açısından önemli türlerin değerlendirilmesi,
• Ekosistem hizmetlerinin belirlenmesi,
• Projenin doğrudan, dolaylı ve gerektiğinde kümülatif etkilerinin değerlendirilmesi,
• Azaltıcı ve yönetici önlemlerin geliştirilmesi

gibi çalışmalar yürütülebilir.

Flora ve Fauna Saha Çalışmaları

Projeye ilişkin mevcut verilerin yeterli olmadığı veya saha özelliklerinin ayrıntılı incelenmesi gerektiği durumlarda flora ve fauna saha çalışmaları gerçekleştirilebilir.

Saha çalışmalarının zamanı ve yöntemi incelenecek tür gruplarına göre planlanmalıdır. Bazı türlerin belirlenebilmesi için belirli mevsimlerde veya yaşam döngülerinin belirli dönemlerinde çalışma yapılması gerekebilir.

Bu nedenle biyoçeşitlilik çalışmalarının proje takvimine mümkün olduğunca erken dahil edilmesi önemlidir.

Habitat Değerlendirmesi

Habitat değerlendirmesi, proje alanının yalnızca arazi örtüsünü değil, ekolojik fonksiyonlarını ve barındırdığı biyoçeşitlilik değerlerini anlamaya yöneliktir.

Uluslararası finansman standartlarında proje alanındaki habitatların özellikleri ve biyoçeşitlilik değerleri dikkate alınarak farklı seviyelerde değerlendirme yapılabilir.

IFC Performance Standard 6 kapsamında değiştirilmiş, doğal ve kritik habitat kavramları kullanılır. Kritik habitat değerlendirmesi ise belirli koşullarda koruma açısından yüksek öneme sahip türlerin ve ekolojik değerlerin sistematik biçimde incelenmesini gerektirebilir. :chatgpt-content-reference{index=”1″}

Kritik Habitat Değerlendirmesi Nedir?

Kritik Habitat Değerlendirmesi – Critical Habitat Assessment, özellikle uluslararası finansman kullanılan projelerde gündeme gelebilen ayrıntılı biyoçeşitlilik çalışmalarından biridir.

Değerlendirmede proje alanı ve uygun ekolojik çalışma alanı içerisinde koruma açısından önemli türlerin, habitatların ve diğer biyoçeşitlilik değerlerinin bulunup bulunmadığı araştırılır.

Kritik habitat değerlendirmesi standart bir tür listesi kontrolünden ibaret değildir. Projenin konumu, türlerin dağılımı, popülasyon özellikleri ve habitatın ekolojik işlevi birlikte değerlendirilmelidir.

Etki Azaltma Hiyerarşisi

Biyoçeşitlilik üzerindeki etkilerin yönetiminde temel yaklaşımlardan biri etki azaltma hiyerarşisidir.

Öncelikli yaklaşım mümkün olduğu ölçüde önemli etkilerin oluşmasını önlemektir. Önlenemeyen etkiler için azaltıcı önlemler geliştirilir; bozulan alanların rehabilitasyonu veya restorasyonu değerlendirilir ve kalan önemli etkiler için uygulanabilir diğer yönetim yöntemleri ele alınabilir.

Bu nedenle biyoçeşitlilik yönetimi yalnızca proje tamamlandıktan sonra alınacak önlemlere değil, proje tasarım aşamasında yapılabilecek değişikliklere de odaklanmalıdır.

Biyoçeşitlilik ve ÇSED / ESIA İlişkisi

Biyoçeşitlilik, çevresel ve sosyal etki değerlendirmesinin temel bileşenlerinden biridir. Projenin doğal habitatlar, türler ve ekosistem hizmetleri üzerindeki etkileri ÇSED kapsamında belirlenerek uygun azaltıcı önlemler geliştirilebilir.

Projenin tüm çevresel ve sosyal etkilerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi için
Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi – ÇSED / ESIA
hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Türkiye’deki ulusal çevresel değerlendirme gerekliliklerinin yönetilmesi gereken projelerde ise
Çevresel Etki Değerlendirmesi – ÇED
süreciyle biyoçeşitlilik çalışmalarının koordineli yürütülmesi gerekebilir.

Biyoçeşitlilik Yönetim Planı

Belirlenen etkilerin sistematik biçimde yönetilmesi için projenin risk seviyesine göre Biyoçeşitlilik Yönetim Planı – Biodiversity Management Plan hazırlanabilir.

Bu plan içerisinde;

• Korunması gereken habitat ve türler,
• Uygulanacak azaltıcı önlemler,
• İnşaat ve işletme dönemindeki uygulamalar,
• Sorumlu taraflar,
• İzleme yöntemleri ve göstergeleri,
• Raporlama ve düzeltici faaliyet süreçleri

tanımlanabilir.

Biyoçeşitlilik önlemlerinin projenin diğer çevresel ve sosyal yönetim tedbirleriyle birlikte ele alınması gerektiğinde
Çevresel ve Sosyal Yönetim Planları
ile entegre bir yaklaşım oluşturulabilir.

Biyoçeşitlilik İzleme Çalışmaları

Biyoçeşitlilik çalışmaları yalnızca başlangıç durumunun belirlenmesiyle sona ermez. Özellikle önemli habitat veya türlerin bulunduğu projelerde inşaat ve işletme dönemlerinde izleme yapılması gerekebilir.

İzleme çalışmaları sayesinde alınan önlemlerin etkinliği değerlendirilebilir, beklenmeyen etkiler belirlenebilir ve gerektiğinde yönetim yaklaşımı güncellenebilir.

Proje uygulama dönemindeki çevresel ve sosyal performansın daha geniş kapsamda takip edilmesi için
Çevresel ve Sosyal İzleme ve Denetim
hizmetiyle çalışmalar desteklenebilir.

Uluslararası Standartlar ve Biyoçeşitlilik

Uluslararası finansman kullanılan projelerde biyoçeşitlilik değerlendirmesinin kapsamı finans kuruluşunun gerekliliklerine göre şekillenebilir.

Projeye göre IFC Performance Standard 6 (PS6), Dünya Bankası ESS6 ve EBRD Environmental and Social Requirement 6 (ESR 6) gibi standartlar referans alınabilir.

Bu çerçevelerin ortak yaklaşımı; biyoçeşitliliğin korunması, habitatların temel ekolojik işlevlerinin sürdürülmesi, ekosistem hizmetlerinin dikkate alınması ve canlı doğal kaynakların sürdürülebilir biçimde yönetilmesidir.

Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Yaklaşımımız

Her projenin ekolojik koşulları ve potansiyel etkileri farklıdır. Bu nedenle biyoçeşitlilik çalışmalarının kapsamını standart bir tür listesi veya saha kontrolü üzerinden değil; projenin lokasyonu, etki alanı, habitat özellikleri, hassas türler ve uygulanabilir finansman gerekliliklerine göre belirliyoruz.

Amacımız yalnızca mevcut türleri kayıt altına almak değil; proje açısından önemli biyoçeşitlilik risklerini doğru belirlemek, etkileri mümkün olduğunca erken aşamada önlemek veya azaltmak ve uygulanabilir bir yönetim ve izleme yaklaşımı oluşturmaktır.